Brexit a praca obywateli Wielkiej Brytanii w Polsce
Od 31 stycznia 2020 r. Wielka Brytania nie jest już członkiem Unii Europejskiej. Zmiana ta wymagała uregulowania wielu kwestii dotyczących m.in. pobytu i zatrudnienia obywateli brytyjskich na terenie państw UE. W konsekwencji obywatele Wielkiej Brytanii są co do zasady traktowani jak obywatele państw trzecich, chyba że korzystają z uprawnień zagwarantowanych w Umowie o Wystąpieniu. Dlatego kluczowe znaczenie dla określenia ich statusu w Polsce ma moment osiedlenia się na terytorium kraju.
Z artykułu dowiesz się:
- Jak na kwestie legalizacji zatrudnienia wpływają postanowienia zawarte w Umowie Wystąpienia?
- Co z obywatelami Wielkiej Brytanii, którzy przybyli do Polski przed zakończeniem okresu przejściowego po Brexicie?
- Jakich formalności należy dopełnić przed zatrudnieniem Brytyjczyka?
Umowa o Wystąpieniu a zatrudnienie obywateli Wielkiej Brytanii w Polsce
Wraz z wejściem w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej, 1 lutego 2020 r. rozpoczął się okres przejściowy, trwający do 31 grudnia 2020 r. W tym czasie do Zjednoczonego Królestwa nadal stosowane było prawo Unii Europejskiej. Po zakończeniu okresu przejściowego zastosowanie znalazły rozwiązania przewidziane w Umowie o wystąpieniu, które w określonych przypadkach zachowały część uprawnień obywateli brytyjskich wynikających z prawa unijnego. W konsekwencji zatrudnianie obywateli Wielkiej Brytanii wymaga każdorazowo weryfikacji ich statusu pobytowego i uprawnień do wykonywania pracy w Polsce.
Dwie grupy obywateli Wielkiej Brytanii po Brexicie
Cudzoziemcy, którzy przybyli do Polski z terytorium Zjednoczonego Królestwa dzielą się więc na dwie grupy, a proces legalizacji ich zatrudnienia i formalności, których należy dopełnić wiąże się ściśle z posiadaniem (lub nie) uprawnienia wynikającego z Umowy.
Zgodnie z ustaleniami, ci obywatele Zjednoczonego Królestwa, którzy przybyli na Terytorium RP przed upływem okresu przejściowego, tj. 31.12.2020 roku, oraz spełniają warunki określone we wspomnianym porozumieniu, zyskują status beneficjenta Umowy o Wystąpieniu. Pozwala im to na podejmowanie pracy na podobnych zasadach, jak obywatele UE, a więc bez konieczności uzyskiwania pozwolenia na pracę, czy dopełniania innych dodatkowych formalności.
Warunkiem nabycia i zachowania uprawnień wynikających z Umowy o wystąpieniu jest nieprzerwany* pobyt obywatela Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej w Polsce bezpośrednio przed zakończeniem okresu przejściowego oraz po jego zakończeniu, czyli na dzień 31 grudnia 2020 r. i 1 stycznia 2021 r. Dzięki spełnieniu tego warunku cudzoziemiec może korzystać ze statusu beneficjenta Umowy o wystąpieniu.
Oznacza to, że:
- przerwy w pobycie nie były dłuższe niż 6 miesięcy lub
- opuszczenie terytorium na okres dłuższy niż 6 miesięcy nastąpiło z powodu:
- odbycia obowiązkowej służby wojskowej
- ważnej sytuacji osobistej tj. ciąży, porodu, choroby, studiów, szkolenia zawodowego, oddelegowania
Pod warunkiem, że okres ten nie jest dłuższy, niż 12 kolejnych miesięcy.
W praktyce pracodawca powinien zweryfikować, czy obywatel Wielkiej Brytanii rzeczywiście posiada aktualny status beneficjenta Umowy o Wystąpieniu. Status ten jest najczęściej potwierdzany kartą pobytu wydaną na podstawie Umowy o Wystąpieniu, zawierającą adnotację: „Art. 50 TUE, Art. 18 ust. 4 Umowy o wystąpieniu”. W przypadku braku takiego dokumentu, pomimo deklaracji cudzoziemca o posiadaniu statusu beneficjenta, niezbędne jest przeprowadzenie szczegółowej analizy jego sytuacji pobytowej oraz ustalenie, czy spełnia przesłanki uprawniające do korzystania z praw wynikających z Umowy o Wystąpieniu.
Przed zatrudnieniem pracodawca powinien zweryfikować zarówno legalność pobytu, jak i uprawnienie cudzoziemca do wykonywania pracy. Więcej o tym, czym różni się legalny pobyt od prawa do pracy cudzoziemca, wyjaśniamy w osobnym artykule.
Jakie formalności należy sprawdzić przed zatrudnieniem obywatela Wielkiej Brytanii?
Kluczowe znaczenie dla pracodawcy ma ustalenie, czy obywatel Wielkiej Brytanii posiada status beneficjenta Umowy o Wystąpieniu i korzysta z wynikających z niej uprawnień. Od prawidłowej oceny tego statusu zależy zarówno zakres dokumentów podlegających weryfikacji, jak i obowiązki pracodawcy związane z legalizacją pobytu i pracy cudzoziemca. Ustalenie, że dana osoba jest beneficjentem Umowy o Wystąpieniu, skutkuje bowiem zastosowaniem odmiennych zasad niż w przypadku obywateli państw trzecich nieobjętych jej postanowieniami.
| Moment przybycia do Polski | do 31 grudnia 2020 | od 1 stycznia 2021 |
|---|---|---|
| Warunek | Cudzoziemiec przybył i zamieszkiwał legalnie na terytorium RP nieprzerwanie przed zakończeniem okresu przejściowego (również w jego trakcie) oraz zamieszkuje na terytorium RP po 31.12.2020* | Cudzoziemiec przybył do Polski po zakończeniu okresu przejściowego |
| Status | Beneficjent Umowy o Wystąpieniu* | Jak obywatel państw trzecich |
| Weryfikacja | Weryfikacja podstawy pobytowej tj. posiadanego aktualnego statusu beneficjenta Umowy o Wystąpieniu. Z reguły Cudzoziemiec posiada: | Weryfikacja podstawy pobytowej i dopełnienie ewentualnych formalności na takich samych zasadach, na jakich odbywa się legalizacja zatrudnienia obywateli państw trzecich. |
| Co dalej? | Po spełnieniu powyższych warunków i uzyskaniu niezbędnej dokumentacji potwierdzającej posiadanie aktualnego statusu beneficjenta, zatrudnienie cudzoziemca odbywa się na podobnych zasadach, jak obywatela UE, a więc bez dodatkowych formalności. | Zatrudnienie wymaga odrębnej analizy dokumentacji. W większości przypadków konieczne będzie uzyskanie zezwolenia na pracę, jeśli cudzoziemiec nie jest zwolniony z posiadania ww. na podstawie odrębnych przepisów. I dopełnienie dalszych wymaganych formalności. |
Zatrudnienie członka rodziny beneficjenta Umowy o Wystąpieniu
Status beneficjenta Umowy o Wystąpieniu może przysługiwać również określonym członkom rodziny obywatela Wielkiej Brytanii spełniającego warunki przewidziane w jej postanowieniach. Dotyczy to między innymi małżonka, partnera spełniającego warunki określone w przepisach, dzieci oraz innych członków rodziny, którym przysługiwały prawa pobytowe przed zakończeniem okresu przejściowego.
Co istotne, z uprawnień wynikających z Umowy o Wystąpieniu mogą korzystać również członkowie rodziny, którzy przybyli do Polski po 31 grudnia 2020 r. Możliwość uzyskania takiego statusu zależy jednak od spełnienia szczególnych warunków określonych w Umowie o Wystąpieniu, w szczególności od istnienia więzi rodzinnej w momencie zakończenia okresu przejściowego i innych zapisów.
Sytuacja ta wymaga od pracodawcy szczególnej staranności oraz wnikliwej weryfikacji dokumentów pobytowych i zakresu uprawnień przysługujących danej osobie. Sam fakt pozostawania członkiem rodziny beneficjenta Umowy o Wystąpieniu nie jest bowiem wystarczający do potwierdzenia prawa do korzystania z uprawnień wynikających z jej postanowień.
Członek rodziny beneficjenta niezmiennie powinien posiadać dokument pobytowy potwierdzający korzystanie z praw wynikających z Umowy o Wystąpieniu. Dokument ten stanowi podstawowy dowód legalnego pobytu oraz statusu uprawniającego do korzystania ze szczególnych rozwiązań przewidzianych dla beneficjentów Umowy o Wystąpieniu i ich członków rodzin.
Status pobytowy a legalne zatrudnienie obywatela Wielkiej Brytanii – podsumowanie
Brexit wywrócił do góry nogami przepływ pracowników pomiędzy Wielką Brytanią a UE. Porozumienia Umowy o wystąpieniu pozwoliły obywatelom Zjednoczonego Królestwa na podejmowanie zatrudnienia w Polsce przy zachowaniu minimum formalności dzięki statusowi beneficjenta. Koniec okresu przejściowego jest jednak granicą, która dla potencjalnego pracodawcy ma kluczowe znaczenie.
Przed zatrudnieniem obywatela Wielkiej Brytanii, podobnie jak w przypadku każdego cudzoziemca, pracodawca powinien każdorazowo zweryfikować podstawę legalnego pobytu oraz uprawnienie do wykonywania pracy na terytorium Polski.
Dopiero szczegółowa analiza dokumentów pobytowych i dokumentów potwierdzających dostęp do rynku pracy pozwala ocenić, czy zatrudnienie danej osoby wymaga uzyskania dodatkowych zezwoleń lub spełnienia innych obowiązków przewidzianych w przepisach regulujących zatrudnianie cudzoziemców. Weryfikacja ta ma szczególne znaczenie w przypadku obywateli Wielkiej Brytanii, ponieważ zakres ich uprawnień może różnić się w zależności od posiadanego statusu pobytowego, w tym statusu beneficjenta Umowy o Wystąpieniu.
Należy pamiętać, że powierzenie pracy cudzoziemcowi bez dopełnienia wymogów przewidzianych przepisami prawa może skutkować odpowiedzialnością pracodawcy. Nielegalne wykonywanie pracy przez cudzoziemca lub nielegalne powierzenie mu pracy wiąże się z ryzykiem nałożenia kar finansowych oraz innymi konsekwencjami wynikającymi z kontroli prowadzonych przez Państwową Inspekcję Pracy lub Straż Graniczną. Przeczytaj więcej o obowiązkach pracodawcy przy zatrudnianiu cudzoziemców oraz zmianach w procedurach obowiązujących od 2026 roku.
Z tego względu prawidłowa weryfikacja dokumentów pobytowych i dokumentów uprawniających do wykonywania pracy, a także terminowe dopełnienie wszystkich wymaganych formalności, powinny stanowić podstawowy element procesu zatrudniania cudzoziemców. Pozwala to nie tylko ograniczyć ryzyko naruszenia przepisów, lecz również zapewnić zgodność procesu zatrudnienia z obowiązującymi regulacjami prawa.
Zatrudniasz cudzoziemców? Zadbaj o prawidłową legalizację ich pracy i pobytu.
Każdy przypadek może wymagać innej ścieżki postępowania, a prawidłowa weryfikacja statusu i dokumentów cudzoziemca jest tylko jednym z elementów całego procesu. W PKF BPO wspieramy pracodawców m.in. w legalizacji pracy i pobytu, przygotowaniu dokumentacji, monitorowaniu terminów i statusów oraz w działaniach związanych z kontrolami. Skontaktuj się z nami.
Sprawdź, jak możemy wesprzeć Cię w legalizacji zatrudnienia cudzoziemców.